آموزش رایگان زبان فرانسه
لیست مهم ترین سریال های در حال تولید شبکه تلویزیونی اچ‌بی‌او

نقد فیلم سه رخ جدیدترین ساخته کارگردان بلندآوازه سینما؛ جعفر پناهی

نقد فیلم سه رخ

در نقد فیلم سه رخ میتوان گفت پناهی همه چیز را همانند میزان حضور خودش در فیلم، در سطح حداقلی نگه می‌دارد، ولی در همین حین برخی از مشاهدات او واقعا شوک برانگیز است.

به گزارش فیلم نیوز در جدیدترین نقد و بررسی های آثار سینمای ایران قصد داریم به نقد فیلم سه رخ جدیدترین ساخته جعفر پناهی بپردازیم. بر خلاف روال عادی قصد داریم در این نوشته از نطرات کوتاه و چند جمله ای منتقدین استفاده کنیم نه از یک نقد بلند. با ما همراه باشید.

نقد فیلم سه رخ از Tim Grierson

از چینش فیلم چنین برمی‌آید که با تریلری اعصاب خردکن سر و کار داریم. اما سه رخ رویه‌ای مفرح را در پیش می‌گیرد. فیلم آن‌قدرها هم تکان‌دهنده نیست ولی با این وجود، ناخوشایندی محوی در بعضی تصاویر وجود دارد، و لازم نیست اشاره کنیم که حس مبهمی از خشونت احتمالی در افق فیلم موج می‌زند. بنابراین «سه رخ» شبیه یک تراژدی خاموش است، انگار زن‌ستیزی تاریخی حاکم بر ایران بیرون قاب کمین کرده و انتظار می‌کشد.

نقد فیلم سه رخ از Giovanni Marchini Camia

انسان‌گرایی کارگردان و نقد قضاوت سریع و از روی ظاهر در جای جای اثر به گونه‌ای موج می‌زند که احساسات را برمی‌انگیزد، او نقش خودش را در این فرهنگ مردسالاری که او را احاطه کرده می‌داند، چه به عنوان یک مرد و چه به عنوان یک فیلمساز. به همین دلیل، وقتی «سه رخ» به پایان قصه تلخ و شیرین‌اش می‌رسد، نگاه امیدوارانه‌اش بی‌خود و بی‌ارزش نیست.

نقد فیلم سه رخ

نقد فیلم سه رخ از Sam C. Mac

هر وقت که پناهی به سراغ بررسی موشکافانه و دقیق خودش، جامعه و شرایط هنری می‌رود این نگرانی هم به وجود می‌آید که نکند با فیلمی پر ادعا طرف باشیم، او سعی می‌کند تا با کمی شوخی و مسخره کردن‌های محترمانه، از این نگرانی بکاهد.

نقد فیلم سه رخ از A.A. Dowd

پناهی به کرات مرز بین واقعیت و سینما را کمرنگ کرده است؛ اینجا، او در قالب خود اثر این کار را انجام می‌دهد، اثری که آمیخته به لذت، نیش و کنایه و نقد از خودش است.

نقد فیلم سه رخ از Eric Kohn

«سه رخ» اثر متفکری‌ست که چالش‌های شخصی فیلمساز با فشار و تعدی تحمیل شده از بیرون را بازنمایی می‌کند. هر چند که در نهایت بیشتر اسیر جامعه‌شناسی است تا زیبایی‌شناسی.

نقد فیلم سه رخ

نقد فیلم سه رخ از Stephanie Zacharek

اگرچه «سه رخ» با بهترین آثار پناهی فاصله زیادی دارد، ولی باز هم نشان می‌دهد که چگونه یک کارگردان با استعداد می‌تواند از حداقل منابع هم به خوبی استفاده کند و به چیزهای جالبی هم دست یابد.

نقد فیلم سه رخ از John Bleasdale

پناهی همه چیز را همانند میزان حضور خودش در فیلم، در سطح حداقلی نگه می‌دارد، ولی در همین حین برخی از مشاهدات او واقعا شوک برانگیز است.

نقد فیلم سه رخ

نقد فیلم سه رخ از دبورا یانگ | هالیوود ریپورتر

نگاه‌های سنتی به مقوله غیرت مردانه و خانه‌نشینی و جایگاه زن در خانه، در «سه‌رخ» و در قالب فکری «جعفر پناهی» به چالش کشیده می‌شوند. این چهارمین فیلمی‌است که او، از زمانی که به طور رسمی توسط مقامات ایرانی از فیلمسازی منع شده، کارگردانی می‌کند. «سه‌رخ»، همانطور که از عنوانش پیداست، به شخصیت سه بازیگر زن فیلم که نمود زنان گذشته، حال و آینده هستند، اشاره دارد. فیلم کم‌بودجه «سه‌رخ»، نمونه‌ای از سینمای ایران در خالصانه‌ترین جلوه‌ آن است. پیامی که فیلم درباره آزادی انتخاب می‌دهد، یادآور فیلم‌های بزرگ سینمای رئالیستی‌ مثل «باد ما را خواهد برد» کیارستمی است.

فیلم جدید او ظاهراً یک داکیو-دراماست که ما را عمیقاً به یاد فیلم «زندگی و دیگر هیچ» کیارستمی می‌اندازد. در فیلم کیارستمی کارگردان فیلم «خانه‌ی دوست کجاست؟» (که شخص دیگری به جای کیاستمی بازی‌اش می‌کند) با پسرش، برای اطمینان از زنده بودن بازیگر خردسال فیلم‌اش به شمال ایران سفر می‌کند و در سه رخ نیز پناهی به همراه بهناز جعفری برای یافتن دخترکی که به عشق تحصیل در رشته‌ی بازیگری وانمود به خودکشی کرده است، به منطقه‌ای روستایی در شمال غربی ایران می‌روند.

«پناهی» که زمانی دستیار «کیارستمی» بوده، از قریحه‌ی طنز استادش بی‌بهره است. طنزی که فیلم‌های کیارستمی را انسانی و تماشایی می‌کرد. لحن این فیلم به مراتب خشک‌تر است، حتی در عجیب‌ترین مکالمات فیلم. نمای پایانی فیلم نگاه شاعرانه‌ای دارد به جاده‌ای که باد در آن می‌وزد و دو زن تنها با ذهنیت‌های خودشان در آن قدم می‌زنند، در حالی که یک کامیون حامل دام به سمت شهر رانده می‌شود. استعاره‌ای زیبا که هم ظریف است و هم جذاب و نما به سادگی کارش را انجام می‌دهد.

اگرچه پاسپورت او توسط مقامات ایرانی توقیف شده و نتوانسته در فرش قرمز کن حضور پیدا کند، اما کاملاً واضح است که پناهی می‌تواند آزادانه به نقاط مختلف کشورش سفر کند. «پناهی» در این فیلم نقش خودش را بازی می‌کند و سوار بر ماشین شاسی بلندش (روح کیارستمی پرده را تسخیر کرده‌است) راهی مناطق شمال غربی ایران و مرز ترکیه و آذربایجان می‌شود. فیلم با یک ویدئوی سلفی از یک دختر آشفته و عصبی (مرضیه رضایی) شروع می‌شود که از «بهناز جعفری»، بازیگر مشهور، به دلیل نادیده‌گرفته‌شدن خواسته‌اش از سوی خانواده، تقاضای کمک می‌کند. بزرگترین آرزوی او این است که بازیگر شود و در کنکور و دانشگاهی در تهران نیز قبول شده‌است. اما خانواده‌اش مخالف ترک خانه و رفتن او به تهران هستند. و در پایان ویدئو که در یک غار فیلمبرداری شده، با طنابی که دور گردنش آویخته، خودش را حلق‌آویز می‌کند.

این ویدئو ناراحت‌کننده توسط دوست «مرضیه» که ظاهراً برای نجاتش دیر رسیده بود، برای جعفر «پناهی» فرستاده می‌شود. «پناهی» و «جعفری»، برای اینکه بفهمند این دختر واقعاً مرده‌است یا نه، سفر شبانه و طولانی را به سمت منطقه‌‌ای کوهستانی و ترک زبان آغاز می‌کنند.

سه شخصیت اصلی فیلم به طور واضح پرداخته شده‌اند. پناهی نقش یک خیمه‌شب‌باز را درون ماشین ایفا می‌کند، یک منبع با ثبات و قابل اطمینان از لحاظ فکری. با گوشه‌ای از موهای قرمز رنگ خود که از گوشه روسری بیرون زده است، «جعفری» (با سابقه حضور در «لانتوری»، «خانه‌ای روی آب») زنی است که در ابتدا بی‌اراده‌ است و تسلیم احساسات‌اش می‌شود، سپس دوباره در مورد آن قضیه در فکر فرو می‌رود و به شدت با مردم ارتباط می‌گیرد. به عنوان یک بازیگر جویای نام، «رضایی» زنی بانشاط، صریح است که به نظر می‌رسد از کسی هراسی ندارد. حالا که صحبت از آن شد، باید گفت که شات پایانی و احساسی فیلم در یک جاده خالی است که دو زن تنها با طرز فکر مخصوص به خودشان در حال طی کردن آن‌ هستند، در حالی که کامیونی پر از گاوهای ماده به داخل شهر آورده می‌شود. یک استعاره زیبا که تا این حد ساده، باظرافت و دوست داشتنیست.

نقد فیلم سه رخ

نقد فیلم سه رخ از پیتر بردشاو | گاردین

جعفر پناهی در «سه رخ» یک قصه شبه رئالیستی جذاب را در قالب پروژه‌ی سینمای اتوبیوگرافیکال خود خلق کرده است. فیلمی که عمیقاً متواضع است و به زنان به ویژه بازیگران زن احترام می‌گذارد. فیلم‌های پناهی عموماً تماشایی هستند، «سه رخ» نیز از این قاعده مستثنی نیست، هر چند به نظر می‌رسد این یکی در تلاش برای یادآوری یک سینمای کلاسیک ایرانی ا‌ست که عموماً با آثار کیارستمی شناخته می‌شود. سینمایی که هرچند سهل و ممتنع به نظر می‌آید اما عامدانه از سوی فیلمساز کدگذاری شده است. «طعم گیلاس» و «باد ما را خواهد برد» از این نوع سینِما هستند.

البته به سختی می‌توان فیلمساز زنده‌ای را یافت که بهتر از «پناهی» بتواند با مخاطبانش به این روش ارتباط برقرار کند، اما من قدری نگران بودم که «پناهی» نتواند به این نگاه مدرن و طنز‌آمیز خود به سیاست و جامعه مدرن ایران که انواع آن را در «این یک فیلم نیست» (This Is Not A Film) و «تاکسی» (Taxi) به ما نشان داد، ادامه دهد. سه شخصیت زن فیلم اشاره به وضعیت کنونی «پناهی» و حصر خانگی و ممنوع الخروج بودنش دارند، ولی بر خلاف آن یک چیز درک نکردنی، ولی به شدت با لطافت در مورد آن وجود دارد.

این سه رخ چه کسانی هستند؟ یکی از آن‌ها «مرضیه» (مرضیه رضایی) است که در یک روستای دورافتاده زندگی می‌کند و بزرگترین آرزویش این است که به دانشگاه هنرهای زیبا در تهران برود تا بازیگر شود.دیگری «بهناز جعفری» است که نقش خودش را که یک بازیگر مشهور است بازی می‌کند. اما چهره دیگری هم وجود دارد، چهره‌ای پنهان. یک بازیگر زن فیلم‌های قبل از انقلاب که به روستا و محل سکونت «مرضیه» آمده تا در کنج عزلت خودش نقاشی کند. او توسط مردمی که مجسمه‌های بازیگران و سلبرتی‌های زن را عملا می‌پرستند، مورد ستایش قرار می‌گیرد ولی این ستایش توام با شک و ظن است، شکی به زنی که روزگاری بازیگر بوده و دیگر نیست، رفته و آمده است، زنانی که روزگاری بازیگر بوده‌اند و دیگر نیستند و به سادگی یک زن هستند. حضور او در فیلم مبهم و مرموز است.

به عنوان یک بازیگر که در فیلم‌هایش حضور پیدا می‌کند، «پناهی» همیشه یک حضور فریبنده و کوتاه دارد، یک نماد ساکت از خرد و دانایی. تعجبی ندارد که مقامات ایرانی، نمی‌دانند که چگونه زندانی مشهور خود را کنترل کنند. اما گاهی سبک «پناهی» در این موقعیت‌های آشکار دراماتیک، کمی گنگ و مبهم است. پایان فیلم «پناهی» نشانی از امید و رهایی را در خود دارد. هرچند رهایی‌ای که ناچاراً از روی درماندگی و شتاب‌زدگی است. دوربین پناهی روی مناظر ساده و به دور از تجمل می‌چرخد، به خلاف تجملات و زرق و برق‌های تعاملات انسانی، که سوژه اصلی فیلم است. یک فیلم کوچک، اما همچنان باارزش از پناهی.

نقد فیلم سه رخ

شما می توانید جدیدترین اخبار سینمای ایران و جهان را در صفحات تلگرام و اینستاگرام ما دنبال کنید.

نظر دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *